Laatste update: 04.08.2026.

Lezing IVN-Diemen over Natuurpark Spoorzicht deel 2: Ecolint in de Top van de Diemerscheg Diemer Omval, 25 januari 2008 Spreker: Jan Willem Wertwijn Inhoudelijke Wijzigingen (25.01.2008 tot 04.08.2026)

Plaatsbepaling De top van de Diemerscheg is het groene (en blauwe) gebied tussen de stadsdelen Watergraafsmeer, Zeeburg (Flevopark) en de Diem, aan de westkant van het Amsterdam-Rijnkanaal.

Uitstap plaats kanaal Er is aan de Amsterdamse kant van de Zeeburgerbrug een uitstapplaats gemaakt in de bocht van het Amsterdam-Rijn kanaal. Die uitstapplaats is bedoeld voor dieren die het kanaal zwemmend oversteken en er dan ergens uit moeten kunnen klimmen. Stadsecologie had het plan om 2 uitstapplekken te maken in het Amsterdam-Rijn kanaal. Eentje hier en eentje ter hoogte van het Diemerbos.

Hekel aan politiek? Lees deze pagina niet! Politiek is belangenbehartiging. Conflicten zijn er bij de vleet, compromissen doen pijn. De kunst is om bij elke belangenbedreiging de kansen te zien om bij een compromis alle partijen op een lijn te krijgen, allemaal een beetje pijn lijden. Dat was de insteek die ik koos bij de IVN-lezing in januari 2008: Weet bijtijds wat er speelt, welke knelpunten er zijn, en hoe je die knelpunten met de minste pijn kunt oplossen. Het probleem daarbij: hoe hou je het simpel en overzichtelijk? En daarom koos ik voor een powerpoint lezing. Daarmee kan ik dat.

Bedreigingen en Kansen In de IVN-Diemen lezing (2008) noem ik een aantal structurele ingrepen (in de top van de Diemerscheg) die Diemen de komende jaren te wachten staat. Elk van die ingrepen vormt een bedreiging maar ook een kans om zaken voor eens en altijd goed af te handelen. Als mensen ergens in willen investeren, dan is compensatie bespreekbaar. Alleen: de overheid zelf kan niet meer investeren in iets nieuws want van alles wat na de oorlog overhaast nieuw is opgebouwd, staat op instorten (bruggen, autowegen, spoorlijnen). De boodschap van de overheid in 2024 is Jongens en Meisjes, het geld is op!. Volgens de overheid kunnen Ruimtelijke Ordening plannen alleen nog doorgaan, als er investeerders (beleggers) voor zijn te vinden: ruimtelijke ordening wordt geprivatiseerd. Daarmee wordt vanzelfsprekende compensatie (bij overheidsingrepen gereguleerd) ineens een heel ander verhaal. Bedreigingen worden groter als de kansen afnemen. En dat is zo als compensatie niet meer vanzelf spreekt maar per geval of per vergadering moet worden afgedwongen of uit onderhandeld. Dat vereist dat je alle te nemen maatregelen in een keer kunt overzien, en niet alleen maar dat ene weitje met wat pijlers erop. Je moet overzien wat er allemaal aan gort gaat, en hoe je daar dan toch nog kansen uit peurt om wat heel blijft, blijvend te versterken. De Wijzigingen Faunagoten (deels gerealiseerd) Stobbenwal onder de A1 (gerealiseerd in 2016, met keien) Opheffing Prorail tuintjes (bedreiging is er nog, kans is vergaan) Verbreding spoorlijn Amsterdam Weesp (daar ging het niet om) Sneltram/metro Almere Amsterdam-ZuidOost (na 2030) Bedreiging overstap-hub (Amsterdam-Gooilijn)

Faunagoten in Diemen Er zijn faunagoten gekomen in Diemen, in het Centrum en bij het station. In het centrum kwam een faunagoot onder de Ouddiemerlaan door. Deze verbindt twee stukken dood water. De waterpartijen waren dood tijdens een grote baggerklus. Er zat geen leven meer in, en dat vormde de aanleiding om het allemaal anders en beter te willen gaan doen. De faunagoten bij het station zijn gerealiseerd door Prorail, bij het maken van de tunnel onder het spoor en het verleggen van de rails en de perrons. De 2 faunagoten gaan over het tunneldak heen, evenwijzig aan het spoor. Ecologisch onderzoek wees uit dat deze investering nog steeds zinvol is.

In 2007 lag er geen stobbenwal en lagen er geen zwerfkeien onder de A1-brug . Wilde dieren moesten het maar bekijken of en hoe ze de weg passeerden.

Geen stobbenwal (achterhaald) maar stenen wal (net zo goed of beter)

Ecolint (2016) De gemeente verbetert de gangen (de trekroutes van dieren), en omdat ze daarmee achter loopt op de buurgemeenten, levert achterstand voordeel op. De fouten van anderen kun je gemakkelijk vermijden. Zoals deze gang onder de A1 bij de Omloop, voorzien van rotsblokken. Het oude inzicht van stobbenwallen onder snelwegen, voldoet niet meer. Brandende stobben kunnen het asfalt erboven doen smelten, en stenen bieden ook bescherming aan rond trekkende wilde dieren. Belangrijker argument in Diemen: stenen zijn duurzamer dan stobben.

Opheffing ProRail tuintjes (ging niet door). Opheffing ging na 2008 niet door, maar de strook werd in 2014 verkocht. Prorail verkocht de grond van de tuintjes aan een belegger, zonder de tuinders de huur/pacht op te zeggen. Uit de archiefstukken (die ik ter inzage kreeg) blijkt dat de grond niet is aangeboden aan de gemeente (die meende in 2001 eigenaar te zijn geworden na aankoop van dezelfde grond van NS-vastgoed), dat de verkoop plaats vond op het moment dat de kadasterwetgeving veranderde, dat de grond werd verkocht voor een schijntje van de echte waarde, dat de kadasterpercelen hernummerd werden, op het moment dat de kadasterwetgeving veranderde, en dat het kadasterarchiefbeheer overging van de gemeente naar de provincie. De provincie Noord-Holland bracht het kadasterarchief beheer onder bij een particulier bedrijf (besteedde de taak uit aan derden). Die privatisering onttrekt het kadasterarchief aan de openbaarheid van bestuur.

Verkoop-gevolg De juridische consequentie van de verkoop is dat indien de goederenboog wordt verkocht, de eerst belanghebbende voor de aankoop de aanpalende buurman is, en dat is volgens de rechter de huidige eigenaar: de belegger. De gemeente heeft juridisch nu geen poot meer om op te staan (dat is een addertje onder dit gras). Een ander addertje is de vraag waar de belegger op speculeerde, en dat is vast niet woningbouw op de plek van Ontspanning na Arbeid. Dat is een wortel die B&W voor de neus bungelt. Om te kijken of B&W toehapt. Er zijn geruchten (al zeker 25 jaar) dat er gelobbied wordt voor een overstap-hub (de oost-hub) rondom voormatig rioolstation en het natuurgebiedje "De Diem", beter bekend als ringslangdriehoek of sporendriehoek. Die hub zou de grandeur moeten krijgen van Sloterdijk, Amsterdam Arena, of Hoog Catharijne. En zou daarom een uniek beleggingsobject vormen. Voldoende ruimte voor wat kantoren. De eerste die ik daarover hoorde praten was Piet van Diemen, VVD, in 1983. Hij voorzag gouden bergen. Iedereen mag dromen.

De EHS (ecologische Hoofd Structuur, tegenwoordig Natuur Netwerk, Natte As) Grenst aan de Diem, maar de driehoek (tussen de sporen) valt erbuiten. En ook manege en begraafplaats, Ontspanning na Arbeid, en Goederenboog. De beperkingen gelden daar niet.

Verkoopmoment vond plaats in juridisch vacuüm Het verkoopmoment vond plaats in een juridisch totaal onoverzichtelijke situatie. Er moest bij Prorail een proces-verbaal worden opgemaakt van de verkoop naast de acte van verkoop, omdat Prorail het eigen archief door de papiervernietiger had gehaald. Het Prorail archief was geleegd, bij de overname van NS-Vastgoed. Er was aan hun kant dus niet meer na te gaan of ze eigenaar was van de grond die ze verkocht. De gemeente kan ook niets meer bewijzen want die had haar kadasterarchief moeten overdragen aan de provincie. De enige die iets bewijzen kan, is de laatste koper. Geniaal geregeld.

De tuintjes zijn sinds 2015 illegaal Hoe het juridisch ook mogen liggen, die tuintjes zijn er nog steeds, maar nu illegaal, en er wordt door de tuinders daar geen huur/pacht meer betaald. De grond is zogezegd gekraakt. De grondeigenaar betaalt jaarlijks de gemeentelijke belasting over het bezit van de nieuw genummerde percelen. En er kraait geen haan naar, door uitbesteding van de belasting inning aan Amstelveen (er is geen lokale toezichthouder die van de hoed en de rand op de hoogte is). Tot zover de inside informatie.

Prorail tuintjes: volslagen anarchie De Prorail tuintjes zijn er dus nog steeds in 2026, met een andere status, en een andere eigenaar, geen reglementen meer van wat er wel of niet mag, wildgroei aan bebouwing, duivenkotten, kassen, milieuvervuiling (geen rioolaansluiting, en hokken moeten nu eenmaal halfjaarlijks ontsmet worden, ontsmetmiddel, opgelost in water, en waar laat je dan het vuile water?) Sporen van die ontsmettingsmiddelen zijn aangetoond in watermonsters, en geanalyseerd bij de VU, hoorde ik onlangs van iemand die de waterkwaliteit niet vertrouwde.

Iedereen klaagt, niemand handhaaft Waternet klaagt (over de waterkwaliteit), de grondeigenaar klaagt (over de illegale bewoning), de gemeente handhaaft niet. Wat ooit een ringslang en zandhagedis eldorado was, daar lopen nu kippen los (die zulke dieren dood pikken). Watervervuiling, landvervuiling, vermesting, en bebouwing, aluminium of stalen platen langs de oevers. Dat alles is erger dan erg, in een trekroute van dieren. Niemand grijpt in, niemand wil ingrijpen. Het bestemmingsplan wordt niet gehandhaafd. De wet wordt niet gehandhaafd. Er is geen handhaving meer. Niemand begrijpt het nog, en niemand wil het begrijpen. Het stuk grond is een eigen republiek binnen de gemeente.

Verbreding van de spoorlijn Amsterdam-Weesp De A1 is verbreed, en verlegd, maar de spoorlijn niet. In 2008 bleek dat spoorverbreding afzwakkende beeldspraak was. Het ging niet om verdubbeling van de lijn, maar om verplaatsing van het rangeerterrein op de goederenboog naar station Diemen. Daarover is overleg geweest tussen B&W en Prorail. B&W stond erop dat dit plan (deze wens) van tafel ging. Als de wens zou zijn gerealiseerd, dan kwamen er vele sporen, met rangeer activiteiten te liggen in het centrum van het dorp. Als tegenprestatie zou de gemeente eigenaar worden van het dijklichaam van de goederenboog (of die dijk kunnen kopen). Omdat de gemeente al eigenaar was van de strook grond naast de goederenboog, en dus juridisch toch al de eerste belanghebbende zou zijn.

De NS-claim op 50 meter Park Spoorzicht verviel Pas na het afketsen van de Prorail-deal kon er worden gepraat over ondertunneling van het spoor, en over de bouw van een flat in Natuurpark Spoorzicht. Waarom toen pas? Omdat NS-vastgoed een claim had op een strook van 50 meter aan de zuidkant van het park. Na het overleg werd duidelijk dat die grondclaim niet langer gehonoreerd kon worden, en dus verviel. Pas daarna investeerde Prorail in onderhoud van de goederenboog. En pas daarna liet B&W onderzoeken door HasKoning (voorheen RoyalHasKoning DHV) of zo'n 8 etages hoge flatwand daar mogelijk was. Het antwoord in dat rapport: maximaal 4-hoog wegens de geluidscontouren. Dat rapport verscheen overigens pas in 2016. B&W hebben van het flat-project afgezien, omdat het project bij maximaal 4 etages hoog te duur zou worden, en misschien ook omdat er ook andere plannen/wensen bestonden voor het park (middelbare school, AZC, ecovilla's, hockeyvelden, etc).

Foto: openingsplechtigheid steiger bij het Strandje aan de Diem

Strandje aan de Diem Het strandje aan de Diem was jarenlang controversieel in Diemen. De PvdA en de VVD wilden het graag, GL en CDA juist niet. En zoals zo vaak, het draait dan uit op een compromis (en zo geschiedde in 2011). Als je kijkt naar de bestemmingsplannen en structuurvisies, en naar het M55 project dan is juist die plek van dat Strandje aan de Diem bijzonder vreemd. Net alsof een dure en inmiddels geliefde steiger gebruikt is, om even duidelijk te maken dat die metrolijn hier niet kan of mag komen (als actiemiddel, dus). Met te verwachten gevolgen: de metrolijn komt dichter te liggen bij de bebouwing van de Goudkust van Diemen of het M55-project (Metro lijn 55 alias de ijmeer-lijn) gaat niet door. Dit plan moest politiek beslist gehonoreerd worden, juist omdat de plaatselijke VVD ook voorstander was en die consequenties niet doorzag.

Foto Strandje aan de Diem

Spoorlijn versus Lightrail (of-of of en-en?) In regionale overlegorganen wordt sinds 1980 (of nog eerder) gesproken over kleinschalig openbaar vervoer, als aanvulling op (niet als vervanging van) de bestaande spoorwegen. Lightrail (metro of sneltram) trekt sneller op, en stopt sneller, en stations kunnen dichter op elkaar liggen (vergeleken met een trein). In 2011 verschenen studies over de zogenaamde M55 metrolijn tussen Zuidas en Almere (via DiemenZuid en IJburg). Die lijn zou nodig zijn vanaf 2030, en ontwikkeling hangt af van het succes van de ontwikkeling van IJburg. M.a.w. aan beide zijden van het IJmeer moeten voldoende mensen wonen om zo'n lijn zinvol in te zetten. In de plannen van 2011 wordt het IJmeer ondertunneld (9 km tunnel). In Almere zelf, en van de Zuidas tot aan IJburg loopt de lijn hoog, op pijlers. Diemen ligt in het stuk op pijlers. Daarbij is sprake van 2 (extra) optionele metrostations in Diemen. Op het kaartje (zie onder) staat een hoogspanningsleiding getekend (dunne rode lijnen). En die maakt dat de metrolijn niet volgens het in 1980 geplande traject kan verlopen, en dus uitkomt op de plek van de huidige steiger. In 2011 was die hoogspanningsleiding al verplaatst (dat kun je op de foto zien van de feestelijke Steiger-opening). En dus kan de M55-lijn verder van de Diem af liggen, en blijft het Strandje wel gespaard (zie bovenste foto uit 2011).

Tekening voorkeur M55 (zie m55.nl) Zie ook Regiometro Movares Zie ook nul20 (22.11.2024) In 2011 werden de kosten van deze lijn geschat op een kleine 2 miljard.

Oost-hub wens Privatisering van Ruimtelijke Ordening (de overheid zegt blut te zijn) betekent dat je beleggers een wortel voor de neus moet houden. Een overstap-hub kan zo'n wortel zijn. Sommigen zien daar wel wat in, anderen niet. Als de overstaptijd kort is, kopen mensen onderweg niets. En de bedoeling is juist dat die overstaptijd kort blijft. OV-Lightrail hubs zijn daarom commercieel oninteressant, en dus ook geen wortel voor de neus van beleggers. Je hoeft maar even te kijken naar de troosteloosheid van station Weesp (en daar stoppen alleen treinen en bussen). Dat loopt totaal niet (horeca, kiosk, alleen de fietsenstalling, misschien) (...). DiemenZuid, idem. Sloterdijk dan (het station zelf is het niet, de omgeving is het wel). Duivendrecht, idem. Een belegging in metrostations en de metrolijn zelf, is pas interessant als je de omgeving van die stations mag exploiteren. In 2011 was sprake van 2 optionele stations, de ene bij de Sniep (dus nu met overstap op lijn 19), de andere bij het strandje aan de Diem, midden in de EHS (dus een eventuele aansluiting op snelbussen langs de A1, want er wonen bijzonder weinig mensen in die uithoek, parkeerruimte is er niet). Geen van de blauwe stippen gaat om aansluiting op de bestaande Amsterdam-Gooi lijn van NS. Toch gaat het gerucht dat Almere daarvan een voorstander zou zijn, en Diemen juist een absolute tegenstander. Het zou het onderling vertrouwen ondermijnen.

De discussie over de haalbaarheid van de lijn gaat over 3 dingen: welke lijn is het goedkoopst, wie gaat dat betalen, en vanaf wanneer is de lijn noodzakelijk als extra verbinding, naast de bestaande treinlijn via Weesp. Het gaat er dus niet om dat de Almeerder 5 minuten tijdwinst krijgt ten koste van Diemens groen. De verwachting is dat de bestaande Almeerders langs die route blijven reizen. En dat er nog eens zoveel mensen bij komen wonen, voor wie geen capaciteit over is in het bestaande openbaar vervoer.

Verleden versus heden De politiek in Diemen vond in het verleden dat dat de lijn niet door mag gaan, tenzij ondergronds. Maar ondergronds is sinds 2011 een gepasseerd station, want te duur. De politiek in Diemen vond in het verleden dat een optioneel station onbespreekbaar is, als bestaande NS-stations in Diemen daardoor verdwijnen. De M55-lijn is extra, niet een vervanging van de bestaande spoorlijnen, en die spoorlijnen worden dus ook niet opgeheven. Metrostation Sniep is dus alleen maar een extra kans bij een lijn die er toch al moet komen. Als je de ontwerp-structuurvisie van Amsterdam (tot 2040) erbij pakt, dan zie je er meer visies bestaan: NS-station DiemenZuid als overstap-hub, niet een nog niet bestaand station "de Diem" (gezocht op trefwoorden: OV-SAAL, PlanMER). Als je de Amsterdamse ontwerpvisie mag geloven, dan komt er geen overstap-hub in de top van de Diemerscheg, en blijft NS-station Diemen aan de Ouddiemerlaan gewoon waar het is. In de definitieve versie van de Amsterdamse structuurvisie 2040 is die tekst oppervlakkiger, en vind je niets terug op (deze) zoektermen. Indien Diemen wil participeren in het overleg over de lijn, dan doet ze dat het beste samen met Amsterdam, en moet ze zich focussen op de uitbouw van NS-station/metrostation Diemen-Zuid, en de fietsbrug bij de Sniep. Daar liggen kansen om in goed overleg zaken te regelen waar iedereen baat bij heeft, ook de natuur.

Ruimtelijke Ordening is een Matroesjka pop In het colofon van het PEN-eiland staat het ook: Ruimtelijke Ordening is net een Matroesjka pop, een holle houten pop die onderdeel is van een reeks steeds kleinere in elkaar passende poppen. Zo heb je een rijksstructuurvisie die een omvattend kader biedt aan een provinciale structuurvisie die een omvattend kader biedt aan een gemeentelijke structuurvisie. En zo zit dat dus ook met bestemmingsplannen. De grootste pop (de buitenste) heeft de meeste macht, en elke kleinere pop heeft zich aan te passen aan de pop erom heen.

Participatie Diemen lijkt uitgesloten Het idee leeft dat Diemen wordt genegeerd. Er wordt over Diemen heen bestuurd, zonder inspraak, zonder zeggenschap, zonder participatie, zonder terugkoppeling. Diemen is onmondig gemaakt door hogere overheden. Dat kan een vorm zijn van onzorgvuldig bestuur, maar kan ook komen door onzorgvuldige Diemense afgevaardigden. Uiteindelijk, iedereen kan politicus worden in een democratie. En afgevaardigde zijn, wil niet zeggen dat je alles snapt, laat staan goed verwoordt. In het bestemmingsplan Buitengebied (waarbinnen deze metrolijn valt) is rekening gehouden met de komst van deze lijn. Dat kan niet anders, want dat is wettelijk verplicht. Diemen geeft (maart 2026, dus na de verkiezingen) luidkeels aan te willen participeren: Praat niet over ons, maar met ons. Het landsbelang gaat voor, en duidelijk moet zijn voor iedereen waarom het gaat. Het gaat om 25.000 tot 35.000 extra woningen die Almere mag, wil of kan bouwen. En daarvoor in ruil wil Almere een goede woon-werkverbinding. Twee wensen zijn begrijpelijk (wonen en woonwerk verbinding), enkele plannen zijn aanvaardbaar (op pijlers, uitbouw Diemen-Zuid), mits (geen hub op de Gooi-lijn), en enkele wensen van Almere zijn onbespreekbaar (wel een hub op de Gooi-lijn). De tijd dringt. Moge het overleg voorspoedig verlopen.

Diemerscheg

Vanaf 1 juli 2026 https://werthof.mijnweb.site/

Laatste stilistische wijziging: 04.08.2026