Laatste updates: 19 juni 2026
Knuppelpad

Knuppelpaden worden al eeuwen aangelegd in moerassig terrein. De paden werden in de prehistorie gebruikt, door de Romeinen en tot ver in de middeleeuwen. En in sommige delen van de wereld worden knuppelpaden nog steeds gebruikt.



Een knuppelpad bestaat uit lange boomstammetjes die als liggers in de lengte van de weg worden neergelegd, als grondvloertje.
Dwars op het grondvloertje liggen dunnere stammetjes. Dat is het loopvlak. Soms worden de liggers gesteund door in de grond geramde paaltjes, tegen zijdelings wegrollen.
Het gebruikte hout is altijd lokaal, vaak es of els. Ruwe berk en zomereik komen/kwamen ook voor.


Een variant is een grondvloertje van ronde stammetjes en een loopvlak van halve stammetjes. Ook zijn er knuppelpaden met planken als looppad. Meestal worden ze dan plankenweg of vlonderpad genoemd.

De simpelste versie van een knuppelpad is een serie losse stammetjes op de grond.


Een vlonderpad is ook van hout gemaakt, maar met een totaal andere constructie. Een vlonderpad zweeft boven de grond, en heeft een loopvlak van halve stammetjes of hele planken.

Moderne varianten komen voor in natte en in ecologisch kwetsbare gebieden, zoals in de Peel, in beschermde blauwgraslanden, of in Zanderij Crailo over een waterpartij.

Een vlonderpad heeft de voorkeur, boven een knuppelpad, want is duurzamer. Het materiaal bepaalt de duurzaamheid. Hardhout zo'n 15-25 jaar, rotan 30 jaar, kunststof zo'n 30-50 jaar en gerecyclede grasmatten tot bijna 100 jaar.
Vandalisme niet meegeteld. Want tegen vuur is weinig bestand.


Kernprobleem van knuppelpaden is de seizoensafhankelijke nattigheid.
De onderconstructie staat vaak onder water, of het loopvlak ligt in een waterplas, in de natte tijd.
Bij houten constructies is voortdurend onderhoud en vervanging van rottende palen en/of planken onvermijdelijk en noodzakelijk. De houtsoort bepaalt hoe snel een en ander kan gaan rotten.

In een moestuin in het veen ondervind je hoe het werkt, met azobe hardhout. Onder water rot het niet. Boven water rot het niet, maar op de waterlijn rot het hardhout volledig door, binnen 10 jaar.


Eind jaren '80 hielp ik mee aan het aanleggen van het Laarzenpad in het Naardermeer, o.l.v.Gerard Lemmens.
Dat pad bestaat nog steeds, maar is wel aan z'n zoveelste update toe. Want de 1e versie werd gemaakt van ter plaatse omgezaagde bomen. We mochten uitsluitend els en ruwe berk (beide zacht hout) omzagen, eiken (hardhout) moesten we laten staan.

Zo werd een gemengde houtopstand omgevormd tot eikenbos. Een vreemde zaak want zomereiken-berkenbos (met Ruwe berk) is een bestaand vegetatietype, en een bos met uitsluitend eiken is hooguit een verarmd vegetatietype. Maar dat terzijde.

De eerste versie van het Laarzenpad werd gemaakt van knuppels van zacht hout. Dus enkele jaren later waren alle berkenstammen volledig verteerd, en de elzenstammen half verteerd.
Er moest met spoed iets aan veranderen, en dat werd in eerste instantie opgelost met steigerhouten planken. Dat ging ook niet lang mee, dus weer een paar jaar later werden er houtsnippers op aangebracht. Het ging al die tijd nog steeds op een koopje. Tot het pad voldoende populair was voor duurdere maatregelen. Zwevende planken met gaas erop, en daarop snippers. Enz., enz.


Ik vermeld die ervaringen hier omdat knuppelpaden van echt hout per definitie geen lang leven zijn beschoren. Het zijn zorgenkindjes, ze zijn niet duurzaam, en je hebt er vrijwilligers voor nodig, jaren lang, telkens opnieuw.
Aanleg en onderhoud is arbeidsintensief. En er is nog een extra probleem: hoe snel worden omgezaagde bomen opgevolgd door andere bomen van dezelfde dikte en hoogte? Hoeveel meter pad kun je oogsten, per werkdag, per jaar?

Om hoeveel bomen per 10 meter knuppelpad gaat het eigenlijk? Hoe dik moeten ze zijn, en hoeveel stammen zaag je uit 1 boom?


In 2006 legden we een knuppelpad aan in Natuurpark Spoorzicht. De knuppels (de dwarsliggers) bestonden uit els, es en iep, liggend op 2 stammen in de lengterichting. Het pad ging mee tot uiterlijk 2012; lang daarvoor moest er al iets aan gebeuren. Allerlei verbeteringen werden aangebracht, maar ze pakten niet allemaal uit als verbetering. Sinds 2023 is het een zandpad. Interesse? Klik hier.



  Beheer Spoorzicht   Tot     1 juli 2026 https://werthof.home.xs4all.nl/
Vanaf 1 juli 2026 https://werthof.mijnweb.site/
     
Laatste stilistische wijziging: 19 juni 2026