Laatste update:30.07.2026.

Spoorzicht Natuurkraam 2015

In 1997 volgden we een IVN-cursus en in die groep leerden we Dick Rietveld kennen. Hij leerde ons hoe je een marktkraam opbouwt, hij had beroepservaring, en wist als geen ander dat een goede kraamopbouw de handel verlicht. Mensen blijven eerder staan, en overwegen het aanbod nog voordat je oogcontact zoekt en ze aanspreekt. En dan weet je al dat ze zijn geïnteresseerd, en dat ze een aanschaf overwegen. Dus daarover hoef je het dan alvast niet meer te hebben. Als zij geïnteresseerd zijn, dan spreken zij jou aan, in plaats van jij hen! Een goed opgebouwde kraam, dan is het halve werk gedaan. Van 1999 tot en met 2019 stonden wij als DPSG jaarlijks in de Diemer feestweek op de infomarkt. Alles begon met een drieluik van wascokrijt met analoog gemaakte foto's erop. En onze kraam werd telkens iets beter. De spullen lagen jaarrond gewoon onder de zitbank in de woonkamer, en de kruiwagen was groot genoeg om alles van en naar naar de markt te rijden (want je schaft alles eenmalig aan). Soms troffen we grappige kraamattributen aan, op plekken waar je die niet verwacht, in het winkeltje van Artis, of ergens in Kleef, Nijmegen of Maastricht, en die sleepten we dan mee naar ons hol. Zoals een simpele magnifier, een vergrootglas van maar 4x vergroting maar met een lens van ruim 14 cm doorsnede, opklapbaar. Tegenwoordig zou je zoiets, met led-verlichting, bij de Lidl of de Action kopen, voor veel meer geld. Want het leven wordt er niet goedkoper op, en dat licht heb je niet nodig maar je betaalt er wel voor. We legden er een bij ons veel voorkomende paddenstoel onder: Roodporie houtzwam. Ik zou hem een typerende IVN-soort willen noemen, want hij heeft witte poriën die rood worden bij aanraking. Perfect voor tijdens een excursie. Maar onder de loep met de poriën omhoog, gebeurde er iets heel anders. Er kwamen maden uit kruipen, en we werden ons dat pas bewust toen een kind het uitgilde "kijk mamma, hij leeft!". Ma kwam ook kijken: "nee joh, dat zijn gewoon de maden van een vlieg of zo, getver!". En daarna raak je dan met Ma aan de praat. Bijvoorbeeld met een zoekkaart in de hand om wat verder te komen.

Een geleende, opgezette egel vond een eigen plekje in een hamsterkooi tussen dor bosblad. Door die camouflage kon je niet zien dat hij was opgezet. Dat maakte deze kijkdoos levensecht. Kinderen bleven staan, "Kijk mam, een egel, ademt hij echt?". En dan raak je vanzelf met mams aan de praat. Want mams wil iets weten. In de beginjaren huurden we een kraam, later was de kraam gratis. Vaak deelden we de kraam met andere organisaties, zoals het IVN of de buurtmoestuinen, of de WMO-raad, net hoe het uitkwam, en met wie net toevallig ook wilde. Niet uitsluitend zo'n infokraam, soms een jamproeverij (jam ruilbeurs) of een groene stekjes dag. Dat zijn momenten waarop hobbies elkaar raken, en het dorpsgevoel een extra boost krijgt en geeft.

Toen we begonnen met het DPSG telde elk medium. Elk medium bereikt een deels ander publiek. Radio, TV en kraam werden niet geschuwd, posters opgehangen bij boekhandel, bibliotheek en bakker, behoorden tot geaccepteerde media. Natuurkramen waren er van 1999 t/m 2019, voor het DPSG, althans. Covid heeft veel veranderd in de samenleving. Er wordt veel gezoomd, getwitterd, gefilmd, en veel op waarneming ingeschoten, maar actieve kennis neemt af, en het groepsgevoel verschuift naar andere manieren om dingen te delen.

Hoe zit dat bij verwante organisaties? Wie runnen er nog een kraam? Wie doet het denkwerk, wie voert het uit? Een rondje IVN en KNNV afdelingen leert dat het vaker IVN-leden dan KNNV-leden zijn die zich in een kraam ophouden. Gelukkig zijn er veel dubbelleden, zullen we maar zeggen. Kraamwerk wordt gezien als vorm van PR, en dienstverlening aan het nieuwsgierige publiek, potentieel een vorm van aspirant-ledenwerving. Daarom is er vrijwel altijd een afdelingsvoorzitter bij betrokken (sturing), en een werkgroepscoordinator (benodigde input vanuit de werkgroepen). Een voorzitter die roept dat hoef je voor mij niet te doen bereikt bij mij het zelfde als een laarsdrager die mij toebijt dat ik dat zandpad niet voor haar onderhoud.

Spoorzicht Natuurkraam 2016

Afdelingen met een boekenkraam en/of natuurkraam zorgen ervoor dat er altijd meerdere leden per kraamdag ingeroosterd zijn, opdat ieder maar een paar uurtjes hoeft te staan. De gretigheid van leden voor dit werk is wat beperkt. Vaak is het vervoer geregeld (steekkar, kruiwagen, bakfiets of auto), want je schaft niet per keer van alles aan, maar meestal eenmalig, en alles moet mee heen, en dus ook weer mee terug. De vervoerder moet dus een sleutel hebben van de opslagruimte, en die ruimte moet er ook zijn.

Spoorzicht Natuurkraam 2019

Vrijwel alle afdelingen met een natuurkraam hebben een vlag, en een of meer tafellakens, en dus ook kraamklemmen, lijmklemmen, e.d. Die vlag, en ook de tafelkleden, worden op allerlei manieren gebruikt. Voor veel mannen is een vlag een vlag, en na militaire dienst hoeft vlaggen, goddank, nooit meer. Maar dat je ze ondersteboven of dwars ook kunt ophangen, die creatieve omgang gaat er bij hen niet meer in. Ze zijn toch geindoctrineerd geraakt: dat doe je niet met een vlag, een beetje meer respect graag. Er is bijna altijd een mini-aquarium van 2-10 liter inhoud, met waterbeestjes uit de sloot, of eentje van 20 liter, of een bak met een opgezette egel erin tussen herfstige blaadjes. En een veldboeket (een fleurige bos bloemen), en een vogelhuisje (soms voor donaties). Vaak is er een loep van 2-4x vergroting (met een grote lens van bijna 15 cm) en een klein loeppotje (dus met een lens van zeg 15 mm), voor onderscheid van vorm en functie, en met iets eronder, liefst iets dat beweegt en daardoor aandacht trekt. Zoekkaarten liggen vaak ergens op de kraam, soms vastgebonden met ketting of touw, soms achteraan verstopt, ergens onder handbereik van de kraamhouder. Soms staat een natuurkraam beschut, soms in het open veld, maar in beide gevallen zijn windvlagen, regen en complete hoosbuien niet uit te sluiten. Aan het gevolg ervan, herken je de beginner. Als dingen weg waaien, dan heb je te weinig pressepapier's, knijpers, touwtjes e.d. in je ehbo curver-doosje gestopt.

de overdekte kraam: binnenervaring Er is een kramendag geweest in de Omval (ons Diemens Cultureel Pakhuis Centrum). Daar presenteerden mensen duurzame (dus vegetarische ?) hapjes in kramen langs de muren en de ramen, en dat was maar goed ook want buiten regende het tranen met tuiten. Dus werd het binnen donkerder naarmate het buiten zwarter zag in de hoosbui. De spots gingen aan, en die zijn normaal gericht op de kranten- en tijdschriftenkasten die tijdelijk even hadden plaatsgemaakt voor kramen. Spots aan was duidelijk foute boel. Want de spots wezen nog steeds op de kast, en niet op de kraam. Ten eerste sta je dan als kraamhouder in het felle licht, en je ziet geen donder meer, laat staan zoiets belangrijks als oogcontact. En ten tweede raakt de aan te bieden waar onderbelicht want het licht valt daar niet op, maar op een plek ergens ver daarboven. Toen de spots aangingen werd de derde fout zichtbaar in dit marktconcept. Het waren geen marktkramen met een dak erboven, maar leestafels met een plank erop. En als je zelf geen tafelkleed mee had, dan lag de waar uitgestald op een kale plank. Er waren dus ook geen palen om iets op vast te binden. Een verticale kraamopbouw was daardoor vrijwel kansloos. Alle kramen waren dus min of meer plat opgebouwd, op eentje na. Die ene had een eigen kraam meegenomen, met eigen licht, en een dakconstructie en een verticale opbouw was daardoor wel mogelijk. Binnen kraamwerk (een marktkraam in een overdekte hal) vereist meer verstand van zaken van wat verlichting doet met de handelswaar en met de interactie tussen koper en verkoper. Degene die dit idee binnen uitvoert, zou die kennis ook paraat moeten hebben (of iemand in het team opnemen die het wel weet, en zo'n situatie simpel kan oplossen). Dat was hier duidelijk fout gegaan (of het vakmanschap van etaleur is onderschat, dat doen we gewoon even, pakt niet altijd even handig uit).

Voorbeeld1 van een platte opbouw

Als je kiest voor een platte kraamopbouw (voorbeeld1), dan liggen alle tekeningen, zoekkaarten, tijdschritften, brochures plat op tafel. Een windvlaag, en alles gaat de lucht in. Tenzij je een plexiglas plaat eroverheen vastlegt, maar dan kan iemand er niet meer bij. Je kunt wat ophangen aan de zijkanten. Er staat niets tussen jou als kraamhouder, en het publiek tegenover je. Contact is direct, en vanaf het eerste moment, en voor het publiek vormt dat een drempel om het aan te durven om vrijelijk te komen rondkijken. De assertiviteit van de kraamhouder stoot sommige mensen af. Een plat ingerichte kraam vergt sociale vaardigheid en zelfreflexie.

Voorbeeld2 van een platte opbouw

Dit is ook een platte opbouw, ook hier is langskomen vrijwel zeker praten. Er is meer nagedacht over hoogteverschillen (doosjes meenemen) om de waren op uit te stallen. Er ligt weloverwogen minder op tafel, het resultaat oogt rustiger. De vlaggen verhullen wat er onder tafel staat, ongetwijfeld verhuisdozen. Let ook op de stoel. Een stoel is onmisbaar, en als je erop zit, neem je een meteen ook een minder assertieve houding aan. Tafel of tafellaken (rood voor het contrast, en groen voor het onderbewuste)

Spoorzicht Natuurkraam 2019 Dit is de verticale opbouw. Je hebt er, technisch gezien, een marktkraam voor nodig. Je ziet een drieluik staan (krijttekening, fotocollage) in een hoek van de kraam. Een deel zit aan de paal, 2 delen staan langs de tafelrand. En zijn daar vastgezet met 2 boeksteunen, en met vislijn aan de bovenkant. Achter het middelste paneel past nog net een curver doos met reserve zoekkaarten en afdelingsbladen. Niet de hele achterkant van de kraam heeft die hoogte, maar wel een stuk waar een stoel achter staat. De rest is open. De courgettes (waaronder de Trompet d'Albenga) als pressepapier houden het drieluik bij windvlagen op z'n plek. De pompoenen (eigen teelt) zijn nodig voor het vervoer per kruiwagen om het drieluik niet te laten wegwaaien. Ze zijn op de kraam vormrijk, kleurrijk en gewichtig.

Voorbeeld4 (2016) Het drieluik staat aan de andere kant (t.o.v. 2019) en is met het middelste paneel vastgezet aan de zijkant van de kraam (vanwege de wind). Er is daardoor minder plek (minder dan in 2019) om je ergens te verstoppen. Maar het drieluik staat bij stormvlagen stabieler, minder werk bij opbouwen en afbreken. De druivenranken aan de palen van de kraam, horizontaal en verticaal aangebracht, werken als verjaardag slingers. Het was dat iemand toch net de druiven moest snoeien. Normaal heb je deze versiering niet bij de hand, en je hebt een auto nodig voor het vervoer, het weegt nogal wat. Het idee is leuk, maar in principe eenmalig.

samenvatting kraamwerk buiten (in marktkramen) Gemeentedag 10 september 2016: kraam KNNV-werkgroep Spoorzicht en de buurtmoestuinen (in opbouw). Kraamopbouw (etalageur) een vak op zich. Dat betekent aantal standaard trucs toepassen: Kleurrijk: b.v. wildboeket, gekleurd en gestreken tafelkleed, clubvlag 3d: een kraam is een kijkdoos (verticale opbouw voor laag, achter en zijkant hoog), rekening houden met kijkers die niet meteen willen praten (dus een wandje neerzetten, waarachter je kunt zitten), enkele lege kartonnen doosjes Omlijsting: de buurtmoestuin leverde wijnranken als dakrand Beweging: b.v. een aquarium (met waterbeestjes),een loep met een paddenstoel (eronder, met maden), de truc ervan is dat kinderen blijven staan kijken naar gekrioel, en dat daardoor hun ouders blijven staan wachten Aanbod: iets om mee te nemen, folder, plant, stekje, jam, pompoen, stekje, zoekkaart

Presenteren betekent laten kijken naar rare beesten die bewegen Waterschorpioen

Er zijn daarnaast dingen die je altijd mee moet nemen ehbo (pleisters. sterilon, paracetamol, norrit, schaartje, nagelschaartje, dat soort dingen) kraamklemmen, lijmklemmen, papierklemmen, dossierklemmen, knijpers, touw, kettingen, ductape, schaar boekensteunen, doosjes, kistjes, gewichten om iets mee vast te leggen (b.v. pompoen) opvouwbare stoel poncho

Links met tips Tips voor creatieve ondernemers (inrichten is presenteren) Je eigen markttent inrichten (inspiraties) Marktkraam inrichten Er is van alles online te vinden, maar je moet er even opkomen dat het ook iets te maken kan hebben met een groenmarkt of een feestmarkt. De eerste link is de beste, vind ik. Die legt de nadruk op jezelf en je product presenteren, hoe doe je dat? De tweede houdt rekening met een kraam binnen in plaats van buiten (en dus ook met verlichting), en een kraam die je koopt in plaats van leent/huurt/deelt. Geen van 3 komt erop dat je een kraam ook kunt delen, want de sites dienen een ander belang (zoals het verkopen van stallen en/of onderdelen). Een kraam delen hebben we met de Spoorzicht groep meer dan eens gedaan. Je ritselt een kraam (liefst gratis) en dan deel je hem met een verwante organisatie. Dat heeft meer voordelen dan je denkt, om het geld hoef je het niet te doen. Meer mensen voor achter de kraam. Meer soorten aanbod, voor meer (verwante) doelgroepen, dus ook meer aanloop. Maar je deelt ook je eigen ervaringen van voorgaande jaren, over wat je juist wel of juist niet moet willen, over wat goed uitpakt en wat juist niet. En je trekt mensen daarmee over de streep die het anders in hun eentje nooit gedurfd hadden. Lering uit de eerste link: het gaat om presenteren, je wilt iets van mensen, en dat wil je laten zien. En dat is iets waar het in excursies ook om draait:

Presenteren betekent spetteren!

Natuurkramen Spoorzicht

Tot     1 juli 2026 https://werthof.home.xs4all.nl/ Vanaf 1 juli 2026 https://werthof.mijnweb.site/

Laatste stilistische wijziging: 28 juni 2026