| In okober 2018 kregen we een kopie e-mail van een aanvraag voor het aanleggen van een voedselbos in Park Spoorzicht.
Dat voedselbos zou voedsel produceren voor een horeca instelling, te vestigen in het park, en de vrijwilligers (wij dus) zouden zijn geinformeerd,
en bereid dit initiatief te ondersteunen. Zij zouden de horeca exploiteren en wij zouden het beheer doen.
Voor alle duidelijkheid: wij waren niet van tevoren gepolst, slechts c.c. in kennis gesteld, en we zijn gekke gerritje niet. Ergo: overvalstechniek afgeslagen. Deze aanvraag, ingediend bij B&W van de gemeente Diemen, vormde de motivatie om een stuk op deze website te plaatsen over voedselbossen. In de wetenschap dat voedselbos-aanhangers ons idioot zullen verklaren. We kunnen er ook niets aan doen dat zij hun hersens niet hebben leren gebruiken. In een reactie op ons stuk verklaarden zij ons alleen maar te willen helpen met het behoud van het park voor de bestaande recreanten. Zij beseften niet dat een voedselbos recreatie (met honden) juist uitsluit (vanwege gedocumenteerde parasietoverdracht), en dat productie voor de mens productie voor dieren (vogels bijvoorbeeld) onmogelijk maakt. Als je netten moet spannen om bessen te kunnen oogsten voor de horeca, dan ben je fout bezig in een natuurpark. Op hun reactie volstond het verzoek om dan ook maar meteen vrijwilligers te leveren. Er kwam nooit meer antwoord. Onze reactie was kennelijk helder. Doe niet zo zweverig, en denk na over wat je beweert: kun je het hard maken? Als ze een lezing van Wouter van Eck hadden begrepen, dan hadden ze de zaken beter op een rijtje gehad. |
| Permacultuur en Voedselbos |
|
Beginners op het gebied van permacultuur en voedselbossen denken vaak
dat eetbare planten in een bos daar vanzelf groeien,
dat de oogst onbeperkt is,
dat je weinig zelf hoeft te doen ("luie boer"),
en dat je kunt oogsten zonder zaaien.
Natuur is weerbarstiger dan dat, zo blijkt. Ten eerste groeit niet alles zomaar vanzelf op iedere gewenste plek. Inheemse soorten zijn vaak standplaats-kritisch, ze staan niet overal, ze voelen zich lang niet overal op hun gemak, ze houden vaak geen stand, ze zijn vaak extreem licht- of water-gevoelig. Ten tweede, niet alleen de mens (en de wind) zaait planten uit. Vogels zaaien bessen, door pitten uit te schijten. En laten ze in tuinen soms nou net bessen van niet-inheemse soorten gegeten hebben. Soorten die zich ontwikkelen tot een plaagsoort in een natuurpark zoals hier omdat ze geen natuurlijke vijand hebben, en omdat ze bestaande inheemse soorten volledig onder de voet kunnen lopen. Er zijn veel definities van voedselbossen. De simpelste is die van natuurinclusieve landbouw. Dat is een bos, aangeplant op een voormalig stuk landbouwgrond (grasland of akkerland, dus in een kale pionierssituatie), waarbij elke soort die je toevoegt er eentje extra is, en dus altijd de biodiversiteit verhoogt. Als je een bestaand bos wilt omvormen naar een voedselbos voor de mens, dan speelt het principe van standplaatsconcurrentie. Elke soort die je toevoegt voor de mens, brengt de biodiversiteit in het bos verder omlaag, voor zowel plant als dier. Een bestaand bos bevindt zich altijd in een bepaald successiestadium (successie = opeenvolging van begroeiing-stadia). Een bestaand bos is in ontwikkeling van licht (dun bebost) naar donker (dicht begroeid). Veel soorten die je zou willen toevoegen voor de mens, eisen veel meer licht dan er daadwerkelijk nog is, en veel minder water onder de voeten in het groeiseizoen. Dus je moet iets doen aan de waterstand (drainage en/of ophogen) en aan het licht (het bos kappen), om in een bestaand bos een voedselbos aan te leggen. Een omschrijving die je online vaak vindt: een voedselbos is een verticaal gelaagd systeem. Aan de basis van een voedselbos- (of tuin) ligt een meerlaags ontwerp ten grondslag, geinspireerd op de verticale opbouw (zonering) van een natuurlijk bos: divers en uitermate duurzaam. De volgende lagen vormen samen een compleet systeem (soms 7-laags, soms 9-laags):
De kruinlaag heeft een belangrijke rol in het geheel. Deze zorgt niet alleen voor beschutting maar ook voor de productie van een grote hoeveelheid organisch materiaal, zowel boven de grond - blad- als onder de grond in de vorm van wortels. Als er voor de kruinlaag geen plek is (moestuin, akkerland) kan eventueel aanvullend organisch materiaal toegevoegd worden. |
Dat lijstje met voorbeeld soorten is erg grappig,
De hier genoemde kruinlaag bestaat uit bomen die het niet goed doen in een moerasbos. Die soorten zijn bedoeld voor hoger gelegen gronden (zoals de Veluwe) waar de grondwaterstand veel lager is, en er dus meer ruimte is voor de wortels om uit te groeien, in plaats van te verzuipen. Er staat ook meer in dit bos aan eetbaarheden dan op dit lijstje staan, zoals adderwortel, goudveil, paardenbloem, weegbree, hop, moerasspirea. Dat zal de bedoeling van zo'n lijstje zijn (ideevorming). Een lijstje dat je het kunt uitbreiden tot de soorten die nou net in dat ene bostype thuis horen. Soorten van een ander bostype (linde, walnoot, tamme kastanje) kun je direct schrappen, dat wordt nooit wat. In Spoorzicht kom je tot een heel ander soort lijstje met Iep (iependubbeltjes sla), Els (elzenkatjes-likeur), en bijvoorbeeld moerasspirea(bloemsiroop). Spoorzicht is een voedselbos voor mens en dier, volgens deze definitie. Maar oogsten zonder zaaien zit er helaas voorlopig niet in. Permacultuur als vorm van bosbeheer in Spoorzicht speelt al langer mee. Zie bijvoorbeeld de tekst over de hugel-bouw. Dat was bepaald niet de eerste hügel in het park, maar wel de hoogste en de duurzaamste tot dusverre. Bij de constructie van zo'n lage terp of hoge hügel speelt de vraag direct: wat wil je ermee? Een voedselbos voor de mens, en dan dus organisch rijk, een schuilplaats voor insecten en amfibieën, of een refugium voor planten die van drogere voeten houden ? Een hügel zoals deze, leg je niet zo maar eventjes aan. Exclusief voorwerk en nazorg vergde de aanleg 12 mandagen werk. Maar dan heb je ook wat. Het duurde 2 jaar voor hij begroeid raakte. En dat kwam omdat ieder mens en iedere hond die langs kwam er eventjes op klom of in mocht graven. Pas toen er benenbrekertjes op werden gelegd (takken), bleef mens en hond eraf, en begonnen zich planten te vestigen. Zoals toch eigenlijk de bedoeling was. Het was ook een verrassing wat erop ging groeien, van de vele kruiden uit de directe omgeving bleek Geel nsgelkruid de snelste.. En nu maar hopen dat deze heuvel (nu 11 jaar oud) inderdaad 25 jaar meegaat (dus tot 2040). |
| Beheer Spoorzicht |
Tot 1 juli 2026 https://werthof.home.xs4all.nl/
Vanaf 1 juli 2026 https://werthof.mijnweb.site/ |
| Laatste stilistische wijziging: 20 juni 2026 |