Laatste updates: 18 juni 2026
Houtril en Takkenril Spoorzicht


Een takkenril bestaat uit takken, een houtril uit hout. Het grootste verschil is de diameter. Een takkenril kun je steken voor extra dwarsverband, een houtril niet.
Als je voldoende essenhout hebt, is het veel makkelijker om paaltjes te slaan, met een moker en een grondboor, en de takken er dan tussen te gooien. Dat werkt sneller, met minder vrijwilligers, en de takken liggen daardoor losser, met meer gaten ertussen, en zo'n muurtje zakt daardoor ook sneller in. Sneller werk maakt minder duurzaam.

Meest duurzaam is de bijgehouden takkenril, d.w.z. dat je er jaarlijks 10-20 cm takken op gooit.
Dat is zinvol, omdat je een takkenril dan ook meteen jaarlijks kunt gebruiken als sterfbed. Om wortels (en soms ranken) van plaagsoorten op te laten afsterven. Neem braamranken en -wortels, veelbloemige roos ranken en wortels, klimop wortels, en canadese kornoelje. Allemaal soorten die geen grondcontact mogen maken tijdens het versterven, en dat sterfproces kan zo een half jaar duren.

Met dik hout (meestal hier es en iep) kun je heel andere dingen doen dan met takken. Bijvoorbeeld niet aaneengesloten leggen, maar met ruimten ertussen, rekening houdend met nestelholten, en dwars doorstekende dieren op de vlucht, die niet rechtuit maar zigzag door de wal heen willen rennen. Je kunt met name met de onderste lagen spelen met de ruimte die je zelf uitspaart. Met een takkenril is dat ondenkbaar.


De hamvraag is altijd: hoe kom je aan het hout, hoe kom je aan de takken, en hoe krijg je ze daar, op het juiste moment? Want zoveel ruimte is er nou ook weer niet. Stel je hebt 6 vrijwilligers op die klus gezet: die moeten ergens staan, en die takken kunnen dan niet ook op die zelfde plek liggen. Dus ergens anders. Maar liefst wel zo dichtbij mogelijk.
Een logistiek probleem. Vooral in moerasbos, waar je niet overal kunt staan.
Vooraf moet je vaak wat doen aan de grond om met zoveel mensen het bos in te kunnen en van de paden af te kunnen gaan.
Het seizoen bepaalt de periode waarin het kan. Maar het kan bijvoorbeeld niet met mugalarm code rood. En dat valt ook binnen die zelfde periode.

Takkenrillen en houtrillen liggen zelden pal naast een pad. Het komt wel voor, maar niet vaak. De hugelbypass had een smal gangetje tussen twee gestoken takkenrillen in, en daarbinnen groeiden ook aalbessenstruiken. Vanwege de nattigheid lag het pad op tegels. Die tegels zijn er uit gehaald in 2026 om palen te plaatsen. Het is een spel waarbij je de palen gebruikt als stelten om op te lopen.
De verwachting is dat ouders meespelen door ernaast te lopen. Dus naast het pad is nu een tweede pad ontstaan voor de ouder, en voor de hondenbezitter die z'n hond uitlaat, uiteraard. Hopelijk hoog genoeg. De tegels lagen er niet voor niets.

Meestal bestaat er een ruimte tussen pad en ril (een marge van pak 'm beet minimaal 2-3 meter), laten we dat de padberm noemen.
De padberm wordt zelden betreden, maar tijdens het verleggen van een ril zo massaal dat je het nog maanden blijft zien. Daarna moet je zien te voorkomen dat anderen (niet-vrijwilligers) er ook willen gaan lopen. Want zo pakt dat meestal wel uit.

Waarvandaan kwam het hout?
In 2022 waren iepen grootschalig gekapt aan de noordkant van het terrein (op de plek waar 2025-2026 een spelgelegenheid is gemaakt voor oudere kinderen).
Alle gevelde stammen (deels geschild deels ongeschild) waren op het grasveld blijven liggen, en onderhoud daarvan (dijkviltbraam woekert daar) was dus niet meer mogelijk. Waarschijnlijk ging de versnipperaar stuk. Shit happens. Dat was dan ook niet voor het eerst.


23.02.2023 1e punt zootje
23.02.2023 1e punt (kan niet zo)


27.03.2023 1e Punt: eerst los knippen uit braamranken en opstapelen


28.06.2023 1e Punt: grasveld gemaaid (stammen verplaatst, verzaagd)

Vrijwilligers hebben in 2022 en 2023 die stammen doorgezaagd in stukken van 1.20-1.40 m, een maat die net nog op een kruiwagen past.
Alle passende stukken zijn naar het elzenbos vervoerd, en daar gedumpt op een open plek (van Project-I of Proefvlak-I). Daar heeft het hout liggen wachten tot er aan de ril werd begonnen.

Even een zijsprong naar de tijd voor Covid. Er was toen een afspraak (met een gemeenteambtenaar?) dat alle boomstammen werden verzaagd tot passende stukken voor de vrijwilligers door de iependienst (of door de aannemer die de klus uitvoerde). Die afspraak hield op toen de ambtenaar in kwestie vertrok. Er kwamen ook andere aannemers die van niets wisten. Ambtenaren kwamen hun werk niet controleren. Als vrijwilliger val je dan in een gat.

Dat is het moeilijke met afspraken: met wie zijn ze gemaakt, wat is de status, en hoe vergankelijk zijn zulke zaken.
Het was niet de enige afspraak die van de wagen viel. Een ervan betrof het niet rondsproeien van snippers tijdens het versnipperen, maar op hopen storten opdat vrijwilligers die hopen kunnen gebruiken.
Twee vliegen in 1 klap: minder verruiging door vermesting, en padophoogmateriaal lokaal aanwezig.

Het verdwijnen van zinvolle en werkbesparende afspraken, is onverteerbaar.

Takken (meest kroonhout) zijn allemaal naar die open plek versleept, zowel vanaf de noordkant, als vanaf de zuidkant van het park. Dus toen in 2023 en 2024 aan de ril werd gewerkt, was bijna alle hout al aanwezig in de directe omgeving. Het betrof vrijwel uitsluitend hardhout (wel alweer 2 jaar ouder, inmiddels). Hout met een tragere afbraaksnelheid.

Desondanks is de levensduurverwachting van deze ril 7(=takken) - 12(=stammen) jaar hooguit. Takkenrillen zijn niet duurzaam. En bramen groeien snel. Twee jaar geleden was de directe omgeving braamvrij gemaakt (ook de wortels waren verwijderd). In 2026 groeien de braamranken door en over de takkenril. Dijkviltbraam (een invasieve exoot), dan heb je dat snel.

Takkenril, 25 oktober 2024 (1 jaar voordat de speelplek er kwam)

De takkenril is niet de eerste ril op die plek. Toen dit plekje rond 2015-2016 werd aangelegd, met hulp van de Jongens van Jos (UW), kwam Jikke met het idee om, achter de hazelaar om, de takkenril net wat verder van het pad af te leggen.
Dat plan is in 2024 opnieuw gehoreerd. De oude takkenril was toen inmiddels totaal verteerd, en onherkenbaar. Zelfs de oude, rechtopstaand, ingeslagen essenpaaltjes waren onherkenbaar, omgevallen en verteerd.
De essenhouten paaltjes die je op de foto's (uit 2023 en 2024) ziet, zijn allemaal in 2023 nieuw geplaatst.


2024: riet in de takkenril 2024: bramen groeien er doorheen

In de loop der jaren zijn er veel takkenrillen geweest in Natuurpark Spoorzicht, en heel weinig houtrillen. Dat heeft o.a. te maken met het houtverbruik als padrand om hogere paden te kunnen storten. Er was nooit genoeg hout om alle paden te schoren. Bij deze smalle paden was zo'n hoge padrand echt nodig.



zuidoost aftakking junglepad-II
pad middellijn voetbalveld-I

Het aantal stammen dat verdween in de 3 grootste hugels op het terrein, kon ook alleen maar omdat net toen zoveel hout vrij kwam.
De licht verdiepte doorgang tussen voetbalveld-I en voetbalveld-II (in de volksmond het Suez-kanaal) had een houtril. In dat holle laantje, spottend uitgedrukt, lag een walletje van houtblokken (ruim 40 cm hoog). Die muur ging al met al zo'n 15 jaar mee.


Houtril Suez- kanaal (foto: 13 aug 2006)

Houtril (begroeid) Suez- kanaal (foto: 15 april 2024)

Bij de bosvijver lag een oefenmuur met zes soorten hout. Daaraan kon je zien welke schors bij welke houtsoort hoort, en welke paddenstoelen erop gaan groeien. Het hout kwam vrij bij een baggerklus in 2007. Voor zo'n klus moeten veel bomen wijken, zelfs als ze zo dik zijn als deze.
Op deze vochtige plek rotte het hout langzaam weg, en die muur had nog jaren mee kunnen gaan, ware het niet dat de muur bij een vijver lag.

Kennelijk is niets zo leuk als houtblokken in een vijver kwakken. Dus op een dag was er geen muur meer, maar wel drijvende blokken hout in de vijver. Het egalitair denken (pletters, vereffenaars, plamuurders) heeft veel aanhangers gehad de afgelopen jaren onder de parkbezoekers. Blue Meaneys [citaat: Yellow Submarine)

Leermuur bosvijver (foto: 30 okt. 2007)

  Beheer Spoorzicht   Tot     1 juli 2026 https://werthof.home.xs4all.nl/
Vanaf 1 juli 2026 https://werthof.mijnweb.site/		      
Laatste stilistische wijziging: 21 juni 2026